Medytacja
Codziennie wszyscy w mniej lub bardziej subtelny sposób doświadczamy cierpienia, czy to doznając dosłownego fizycznego lub psychicznego bólu, czy też odczuwając brak życiowej skuteczności w jakiejś dziedzinie, brak spełnienia czy niepełną harmonię w relacjach z innymi. Naturalną konsekwencją odczuwanego cierpienia jest poszukiwanie drogi jego usunięcia. Takie poszukiwania realizowali już od tysięcy lat jogini i mistycy w różnych tradycjach, wszyscy dochodząc do zgodnego wniosku, że rozwiązaniem jest praktyka medytacyjna.
Medytacja pozwala dostrzec swoje automatyzmy, uwarunkowania, które dostaliśmy niejako w spadku od rodziców, społeczeństwa etc., oraz pozbyć się ich, zyskując przez to poczucie autonomii, wolności i co za tym idzie – sprawczości w swoim życiu.
Jedną z takich ścieżek medytacyjnych jest sufizm uniwersalny, który został przedstawiony na Zachodzie przez jednego z najwybitniejszych współczesnych mistyków Indii – Hazrat Inayata Khana. Poniżej możecie przeczytać parę słów na temat Inayata Khana i jego nauczania, a gdy będziecie chcieli wejść głębiej w praktykę medytacji, przeczytajcie teksty o praktyce lub przyjdźcie na spotkanie lub warsztat medytacji.
Hazrat Inayat Khan – biografia
Hazrat Inayat Khan przyszedł na świat w Barodzie w Indiach w 1882 roku, w rodzinie muzyków. Jego dziadkiem był Maula Bakhsh, wybitny muzyk, nazywany „indyjskim Bethoveenem”, założyciel Gayanshala (Akademii Muzycznej w Barodzie). To w jego domu Inayat Khan dorastał. Maula Bakhsh jako profesor muzyki stykał się z osobami różnych wyznań, z muzułmanami, hinduskimi braminami czy wyznawcami zoroastryzmu. Dlatego też pomimo urodzenia się w muzułmańskiej rodzinie młody Inayat dorastał w atmosferze tolerancji religijnej. Ponadto miał okazję przebywać w otoczeniu wybitnych poetów i muzyków. Ojciec Inayata – Rahmat Khan również był wybitnym muzykiem.
Inayat Khan cenił towarzystwo dziadka bardziej niż swoich rówieśników i jego miłość do muzyki, jak i biegłość w tej sztuce rosły z dnia na dzień. Dzięki temu w wieku 20 lat został profesorem zwyczajnym w Gayanshali. Wieść o jego wspaniałym głosie i doskonałej grze na vinie szybko rozchodziła po całych Indiach. Grał na dworach wielu książąt, a nizam Hyderabadu obdarował go prestiżowym tytułem Tansena.
Jednak pomimo jego kunsztu muzycznego dziś ani w Indiach ani na Zachodzie nie jest kojarzony jako muzyk. Dziś ci, którzy znają jego imię kojarzą go jako najwybitniejszego XX-wiecznego indyjskiego mistyka Indii, twórcę ścieżki nazywanej sufizmem uniwersalnym (dla odróżnienia od klasycznego sufizmu, który rozwijał się w kulturze islamskiej). Mówi się, że ponoć zainteresowanie praktyką duchową rozwijało się u niego już w dzieciństwie i że nieraz znajdywano go w towarzystwie derwiszów, fakirów, sadhu czy mistyków. Studiował różne religie, starając się zobaczyć je oczami ich najbardziej zaangażowanych wyznawców. Sam powiedział o tym doświadczeniu „Przeczytałem żywoty twórców religii, proroków z takim szacunkiem jakim darzą je najbardziej oddani wyznawcy danej religii. To doprowadziło mnie do błogości rozpoznania Jednej prawdy, którą wszystkie religie zawierają (…). Różni prorocy (…) odkrywali jedno źródło inspiracji. Człowiek, nie rozumiejąc tego, rozwijał ślepą dogmatyczną wiarę (…). Pośród rozmaitych wierzeń i kast, wszystkie wojny (…) rodziły się z wąskiego spojrzenia. Gdy buddysta przyjdzie do mnie, mówiąc ‘Budda był najwybitniejszym nauczycielem’, ja odpowiem: ‘W rzeczy samej’. A gdy Hindus wykrzyczy do mnie, że to Kriszna, odpowiem mu: ‘Masz rację!’. A gdy chrześcijanin zadeklaruje, że Jezus Chrystus był najwyższym z wszystkich, odpowiem mu: ‘Bez wątpienia!’, ponieważ to jest naturą człowieka, żeby uważać za najlepsze to, co najłatwiej nam zidealizować. Ale gdy ktokolwiek przyjdzie do mnie mówiąc: ‘Nie wierzę w całą tę czczą gadaninę, ponieważ mogę rozpoznać tę samą prawdę w każdym z nich’, odpowiem mu: ‘Ty, mój przyjacielu, jesteś tym, który naprawdę wie (…).’”
Zainteresowanie sufizmem (nurtem mistycznym/ jogicznym, który rozwinął się na gruncie islamu) zaprowadziły go do Ajmeru, do mauzoleum Khwaja Moineddin Chisti, twórcy sufickiego zakonu Chisti. Niesamowity spokój tego miejsca zachęcił go do dalszych poszukiwań. Poszukiwał tym mocniej, że w 1902 roku zmarła jego ukochana matka i szukał wypełnienia pewnego rodzaju pustki. Coraz częściej przebywał w towarzystwie derwiszów. Wkrótce w snach zaczęła mu się pojawiać jaśniejąca twarz, kojarząca mu się z duchową praktyką. Jego przyjaciel uznał, że to znak do podjęcia praktyki po inicjacji u któregoś z sufickich nauczycieli, ale do którego szejka sufickiego nie trafili, odpowiadał: „Nie jestem tym, którego szukasz”. W końcu, w 1904 roku, Inayat Khan poznał swojego murszida (nauczyciela), którym okazał się być Hazrat Szejk Mohammed Abu Hashim Madani, odwiedzając przyjaciela w Hyderabadzie. Rozpoznał w nim twarz ze swoich snów. Szejk inicjował go do sufickiego zakonu Chisti, ale też do 3 innych ścieżek (tarik) sufickich.
Inayat Khan uczył się u swojego murszida (nauczyciela) przez 4 lata, które nazywa najpiękniejszym czasem swojego życia. Mohammed Abu Hashim Madani nie mówił zbyt wiele o sufizmie, a w ogóle milknął, gdy tylko Inayat wyciągał swój notatnik. Później Inayat Khan napisał, że zrozumiał, że to znaczyło, że nauczanie ścieżki serca musi być zasymilowane przez serce. Przed swoją śmiercią, murszid (nauczyciel) pobłogosławił Inayata i polecił mu jechać na Zachód, by zharmonizować Wschód i Zachód, przekazując mądrość sufizmu.
Śmierć nauczyciela (1908) zbiegła się ze śmiercią ojca (1910). W związku z tym Inayat Khan decyduje się wypełnić życzenie nauczyciela i 10 września 1910 roku wsiada na pokład statku do Stanów Zjednoczonych. Wraz z nim udają się do Ameryki brat Maheboob Khan i kuzyn Ali Khan. Rok później dołącza do nich najmłodszy brat Inayata – Musharaff Moulamia Khan. Choć Inayata Khana zaskoczył totalny brak rytmu i nerwowy pośpiech na Zachodzie, szybko dostosował się do nowej rzeczywistości. Początkowo postanowił szerzyć przesłanie sufizmu za pomocą koncertów i wykładów o muzyce, potem coraz częściej trafiał na słuchaczy, którzy zainteresowani byli filozoficznymi treściami sufizmu, które przekazywał. Później przyjechał do Anglii i innych europejskich krajów, gdzie znajdował coraz więcej ludzi poruszonych jego przekazem, z których wielu poprosiło go o inicjację. Zawsze podkreślał, że nie propaguje nowej religii, tylko niesie wieczne przesłanie o duchowej wolności, wolne od podziałów i dogmatów.
Wkrótce poślubił amerykankę o imieniu Ora Ray Baker (znaną też jako Pirani Ameena Begum), z którą miał czwórkę dzieci: Noor-un-Nisa (ur. 1914, zginęła w obozie koncentracyjnych w Dachau w 1944), Vilayat (ur. 1916, zm. 2004), Hidayat (ur. 1917) and Khair-un-Nisa (ur. 1919, zm. 2011). Jako miejsce swojego pobytu wybrali Suresnes w pobliżu Paryża. Tam też odbywały się doroczne Letnie Szkoły, gdzie zjeżdżali się muridzi (uczniowie) z całego świata, by móc uczyć się u Inayata Khana. Oprócz tego Hazrat Inayat Khan intensywnie podróżował z wykładami (zostały później wydane jako 12-tomowe dzieło „The Sufi Message of Hazrat Inayat Khan”). W swoim nauczaniu podkreślał podążanie za sufickim ideałem Miłości, Harmonii i Piękna.
W 1926 roku, wyczerpany intensywnym trybem życia, udał się na zaplanowany odpoczynek w Indiach. Jednakże i tu na prośbę zainteresowanych dawał liczne wykłady. Osłabiony intensywną pracą, zmarł na ostre zapalenie płuc 5 lutego 1927. Został pochowany w niewielkim mauzoleum w New Delhi, nieopodal grobu słynnego sufiego Hazrat Khwaja Nizam-ud-din Auliya.
Do dziś osoby inicjowane w ścieżkach sufickich zainspirowanych przez jego nauczanie świętują 5 lipca jako Viladat (dzień urodzin mistrza), 5 lutego jako Visalat (dzień odejścia mistrza, inaczej Urs), a 13 września jako Hejirat (dzień, w którym Pir-o-Murszid Hazrat Inayat Khan opuścił Indie i udał się na Zachód).
Ruch sufizmu uniwersalnego za życia i po śmierci Inayata Khana
W 1916 roku Inayat Khan powołał w Anglii Sufi Order (Zakon Sufi), jednakże w 1922 roku organizacja zostaje przeformowana na International Sufi Movement (Międzynarodowy Ruch Sufich), powołane do życia wg prawa szwajcarskiego, z siedzibą w Genewie (później siedziba została przeniesiona do Hagi w Holandii). Po śmierci Inayata Khana, z powodów zniszczenia jego ostatniej woli przez jednego z uczniów, nie wiadomo było kogo wyznaczył on na swojego następcę. Dlatego też kierowanie ruchem sufickim i jego szkołą ezoteryczną przejmuje najstarszy z braci Inayata Khana – Szejk-ul-Maszejk Maheboob Khan, który kieruje Ruchem od 1927 roku do swojej śmierci w 1948. Wówczas głową ruchu zostaje Pir-o-Murszid Ali Khan, kuzyn Inayata Khana (kieruje Sufi Movement do swojej śmierci w 1958 roku). Podczas tego czasu, na skutek nieporozumienia związanego z utratą terenów należących do ruchu sufich we Francji, wyłamują się z ruchu dwie grupy. Pierwsza pod kierownictwem Gâweri’ego Voûte stworzyła Sufi Contact, niewielką organizację w Holandii. Druga grupa, pod kierownictwem Pir Vilayata Inayata Khana, starszego syna Hazrat Inayata Khana, ponownie powołuje do życia Sufi Order, odwołując się organizacji powołonej przez Inayata Khana w 1916 roku w Anglii. Po śmierci Pir Vilayata w 2004 roku, kierownictwo Sufi Order przejmuje jego syn – Pir Zia Inayat Khan.
Przed swoją śmiercią w 1958 roku Pir-o-Murszid Ali Khan wyznacza na swojego następcę Szejk-ul-Maszejka Mahmuda Khana, ale ze względu na jego młody wiek w momencie śmierci Ali Khana, liderem ruchu zostaje Pir-o-Murszid Musharaff Moulamia Khan, młodszy brat Inayata Khana i kieruje organizacją i jej szkołą ezoteryczną do swojej śmierci w 1967 roku. Pomimo wyznaczonego następcy przez Ali Khana, wyznacza on na swojego następce wnuka Hazrat Inayata Khana – Fazala. Fazal Inayat Khan pierwotnie nie chciał pokierować ruchem ze względu, ale przekonany przez H.J. Witteveena przyjeżdża do Europy i podejmuje się kierowania organizacją. W 1982 roku Fazal przekazuje funkcję lidera Sufi Movement H.J. Witteveenowi (Murszid Karimbakhsh Witteveen), który powołuje komitet liderów, w skład którego weszli Murszid Karimbakhsh Witteveen, Murszida Ratan Witteveen, Szejk-ul-Maszejk Mahmud Khan, Murshid Hidayat Inayat Khan i Murszida Shahzadi Khan. W 1992 roku Murszid Witteveen przekazuje kierownictwo Sufi Movement – Hidayatowi Inayatowi Khanowi, które jednak po latach wraca do formułu komitetu liderów, którym kieruje on sam (Murszid Hidayat) i ponownie Murszid Witteveen.
W międzyczasie (1971) amerykański uczeń Inayata Khana – Murszid Samuel Lewis – tworzy Sufi Ruhaniat Society, niezależną organizację suficką. W 1982 roku Fazal Inayat Khan zakłada postępowe Sufi Way, które po jego śmierci w 1990 roku prowadzi najpierw Pirani Sitara Brunnel, a potem Pir Elias Amidon.
* Określenia Pir, Pir-o-Murszid, Szejk-ul-Maszejk, Szejk, Murszid są tytułami nauczycieli w tradycji sufickiej. Tytuł pir używali także guru w hatha-jogicznej tradycji Nathów. Przydomek Hazrat jest tytułem honorowym, nadawanym świętym i wybitnym nauczycielom.
